Statystyki XXV Olimpiady

Finał XXV Olimpiady

Uczestnicy finału

Nagrodzeni w XXV Olimpiadzie

Statystyki finału

Przemówienia z okazji dwudziestopięciolecia Olimpiady

Przemówienie prof. Aleksandra Pełczyńskiego
(przewodniczącego XXV Olimpiady).

W roku szkolnym 1949/50 odbyły się w Polsce po raz pierwszy zawody matematyczne dla uczniów szkół średnich pod nazwą „Olimpiada Matematyczna”. Celem, jaki postawiono przed tą imprezą, było wytworzenie wśród młodzieży szkolnej atmosfery zainteresowania matematyką, wciągnięcie zdolniejszych uczniów do pracy na pogłębieniem wiadomości z tego przedmiotu oraz wyszukanie jednostek wybitnie uzdolnionych do matematyki.

Inicjatorzy i organizatorzy Olimpiady Matematycznej, wśród których na pierwszym miejscu wymienić należy profesorów Stefana Straszewicza, Kazimierza Zarankiewicza i Edwarda Otto, opracowali i wcielili w życie zasady organizacyjne zawodów. Zawody były trzystopniowe. Etap pierwszy polegał na rozwiązywaniu przez uczniów w domu w ciągu kolejnych miesięcy zadań rozsyłanych przez organizatorów do wszystkich szkół średnich w kraju. Dwa następne etapy w formie egzaminów pisemnych pozwalały wyłonić grupę uczniów najzdolniejszych.

Od tego czasu do chwili obecnej corocznie odbywają się zawody Olimpiady Matematycznej cieszące się dużym zainteresowaniem młodzieży. Zasady przeprowadzania zawodów nie odbiegają właściwie od zasad przyjętych przy organizowaniu I Olimpiady Matematycznej w 1949 roku. Dwudziestopięcioletnia próba udowodniła niezbicie, że formy organizacyjne przyjęte przed 25 laty są właściwe. Pragnę w imieniu obecnego KomitetuGłównego jeszcze raz wyrazić za to naszą wdzięczność pionierom Olimpiady Matematycznej w Polsce: profesorom Straszewiczowi, Otto i nieżyjącemu już profesorowi Zarankiewiczowi.

W okresie 25 lat istnienia Olimpiady Matematycznej przystąpiło do zawodów 36544 uczniów. Niemal co piąty spośród uczestnikow zawodów stopnia I był powołany do eliminacji stopnia II, niemal co czwarty uczestnik tych eliminacji był powołany do finału, a co piąty finalista był nagrodzony. A więc każdy uczestnik zawodów z prawdopodobnieństwem 1/100 ma szanse na uzyskanie dyplomu. Nagordzono do tej pory około 350 zawodników, w tym 19 uczennic oraz 35 uczniów szkół zawodowych, z tego 40 osób zostało nagrodzonych więcej niż jeden raz. Ponadto wyróżniono 211 uczniów i uczennic, w tym 11 dziewcząt i 10 uczniów szkół zawodowych.

Dotychczasowe losy laureatów, o tyle o ile potrafiliśmy je przśledzić, wskazują na to, że zasady selekcji Olimpiady Matematycznej są dobre. O ile nam wiadomo, to ponad 80 byłych laureatów Olimpiady Matematycznej uzyskało stopień doktora, z tego około 30 jest samodzielnymi pracownikami nauki, tj. posiada co najmniej tytuł doktora habilitowanego, z czego 11 jest profesorami nadzwyczajnymi a 2 profesorami zwyczajnymi. Spośród 13 profesorów 8 jest profesorami matematyki, 4 — fizyki i 1 — astronomii. 8 profesorów matematyki oznacza, że co dziesiąty profesor matematyki w naszym kraju jest byłym laureatem Olimpiady Matematycznej. Sądzę, że jest co najmniej 1/4 wszystkich profesorów matematyki, którze nie przekroczyli 45 lat, to znaczy mogli brać udział w którejś z 25 Olimpiad. Liczbę 80 doktorów należy porównać z 220 laureatami pierwszych 17 Olimpiad, gdyż co najmniej 7 lat od rozpoczęcia studiów należy liczyć na uzyskanie stopnia doktora. Oznacza to, że trochę lepiej niż co trzeci laureat Olimpiady uzyskuje stopień doktora.

Obecnie chciałbym się zająć analizą liczb mówiących o uczestnictwie w zawodach stopnia I. Zawody te są może najważniejsze z punktu widzenia popularyzacji i podnoszenia poziomu matematyki w szkole średniej.

Średnio rocznie do zawodów stopnia I przystępuje od 1400 do 1500 uczestników. W ostatnich latach notujemy wzrost liczby uczestników. I tak liczby te w Olimpiadach XXII-XXV wynoszą 1803, 1890, 1608 i 5017.

Sądzę, że gwałtowny wzrost ilości uczestników w bieżącym roku spowodowany był rozpropagowaniem olimpiad przedmiotowych przez Ministerstwo Oświaty i Wychowania. Wielki wzrost zainteresowania Olimpiadą Matematyczną nie oznacza jednak istotnego wzrostu poziomu przygotowania zawodników. Również w tym roku potwierdziła się zaobserwowana przez Komitet Główny prawidłowość, że wśród uczestników Olimpiady liczba uczniów uzdolnionych do matematyki jest co roku niemal taka sama. Świadczą o tym liczby finalistów (71), przyznanych dyplomów (16) i wyróżnień (4) XXV Olimpiady, które niemal pokrywają się z analogicznymi liczbami z lat ubiegłych.

Prawie trzykrotne zwiększenie się liczby uczestników postawiło Komitety Okręgowe Olimpiady Matematycznej wobec poważnych trudności organizacyjnych, do których pokonania nie były one przygotowane ani presonalnie, ani budżetowo. Mamy nadzieję, że obie patronujące nam instytucje, tzn. Ministerstwo Oświaty i Wychowania oraz Polskie Towarzystwo Matematyczne dopomogą w pokonaniu tych trudności.

W zawodach stopnia II co roku uczestniczy średnio około 304 zawodników. Rekordowa liczba uczestników — 649 — przypada na tegoroczną Olimpiadę. Jest to jednak wynikiem pewnego obniżenia wymagań przez Komitet Główny.

Niezależnie od tegorocznej Olimpiady, daje się zaobserwować wzrost liczby uczestników zawodów stopnia II. Jest to na pewno zjawisko korzystne, świadczące o wzroście ilości uczniów poważnie interesujących się matematyką i starannie przygotowujących się do Olimpiady.

Natomiast liczba uczestników zawodów stopnia III utrzymuje się stale w granicach 60-70 osó. Rekordowe pod tym względem była XXIII Olimpiada — 82 uczestników oraz XXI Olimpiada — 38 uczestników. W tym ostatnim przypadku mała liczba uczestników była spowodowana prawdopodobnie zbyt trudnymi zadaniami, jakie nowy Komitet Główny wybrał na zawody stopnia II.

Chciałbym jeszcze powiedzieć kilka słów o proporcji, w jakiej uczestniczy w zawodach młodzież z prowincji i młodzież z Warszawy. Zaznaczają się tu następujące prawidłowości:
1) Ilość uczestników zawodów stopnia II i III w Warszawie w stosunku do ilości wszystkich uczestników nieznacznie wzrasta.
2) Ilość nagrodzonych uczestników z Warszawy utrzymuje się mniej więcej na stałym poziomie i wynosi nieco ponad 2/5 ilości wszystkich nagrodzonych.

Pierwsze zjawisko jest trochę niepokojące i świadczy o szybszym wzroście poziomu nauczania w stolicy w stosunku do poziomu nauczania na prowincji. Drugie natomiast zjawisko wyraża tę prawidłowość, że rozmieszczenie talentów jest niezależne od poziomu nauczania.

W zakończeniu mojego wystąpienia pragnę podziękować wszystkim, którzy swoją ofiarną pracą przyczyniają się do funkcjonowania naszej Olimpiady. W imieniu Komitetu Głównego i swoim własnym pragnę wyrazić przede wszystkim uznanie tym wszystkim nauczycielom matematyki, którzy w czasie lekcji i zajęć fakultatywnych pracują z pełnym poświęceniem nad rozbudzeniem zainteresowań matematycznych młodzieży. Na szczególne uznanie zasługują ci nauczyciele, których wieloletnia nieprzeciętna praca pedagogiczna dała efekty w postaci dyplomów uzyskanych przez ich wychowanków w wielu olimpiadach.

• mgr Jan Kozicki, były nauczyciel VI LO im. T. Reytana w Warszawie, miał w 11 olimpiadach razem 18 laureatów
• mgr Piotr Malec — LO im. Jana Zamoyskiego w Lublinie — w 8 olimpiadach 12 laureatów
• mgr Wanda Kiersunowska — VI LO im. T. Reytana w Warszawie — 6 laureatów w 6 olimpiadach
• mgr Zenon Zięba, LO w Tarnowie, 6 laureatów w 6 olimpiadach
• mgr Feliks Wojnakowski, Technikum Mechaniczno-Hutnicze w Ostrowcu Świętokrzyskim, 5 laureatów w 5 olimpiadach,
• mgr Zofia Załęska, LO im. Marcinkowskiego w Poznaniu, 7 laureatów w 5 olimpiadach
• mgr Norbert Dróbka, XXXIX LO w Warszawie, 5 laureatów w 4 olimpiadach
• mgr Maksymilian Bylicki, LO im. Kopernika w Toruniu — 4 laureatów w 4 olimpiadach

Szczególne słowa uznania należą się członkom Komitetów Okręgowych Olimpiady Matematycznej. Praca ich jest wyjątkowo odpowiedzialna i trudna. Obowiązkiem ich jest ocena prac z zawodów stopnia I i II. Oznacza to obeznie, przy wzroście ilości zawodników biorących udział w zawodach stopnia I i II, ogromne obciążenie: około 10 tysięcy rozwiązań do oceny średnio na każdy Komitet Okręgowy.

Chciałbym tu jeszcze raz podziękować tym członkom Komitetów Okręgowych, którzy pełnili swe odpowiedzialne funkcje przez wiele lat. Oto ich lista:

• mgr Zygmunt Zwolski jest członkiem Komitetu Okręgowego w Łodzi od 24 lat
• mgr Alina Musiatowicz była członkiem Komitetu Okręgowego w Łodzi przez 22 lata
• mgr Stefania Witek jest członkiem Komitetu Okręgowego we Wrocławiu od 20 lat
• dr Maria Król jest członkiem Komitetu Okręgowego w Gdańsku, a poprzednio w Toruniu od 20 lat
• prof. dr Leon Jeśmanowicz jest przewodniczącym Komitetu Okręgowego w Toruniu od 19 lat
• mgr Józef Pawelec był członkiem Komitetu Okręgowego w Lublinie przez 19 lat
• prof. dr Andrzej Alexiewicz był przewodniczącym Komitetu Okręgowego w Poznaniu przez 17 lat
• prof. dr Jerzy Albrycht był członkiem i przewodniczącym Komitetu Okręgowego w Poznaniu przez 17 lat
• mgr Zbigniew Moroń był członkiem Komitetu Okręgowego we Wrocławiu przez 17 lat
• mgr Maksymilian Bylicki jest członkiem Komitetu Okręgowego w Toruniu od 16 lat
• dr Alina Haman jest członkiem Komitetu Okręgowego w Warszawie od 14 lat
• obywatel Leonard Pilc jest sekretarzem Komitetu Okręgowego w Łodzi od 15 lat

Przemówienie prof. Andrzeja Schinzla

Kiedy przemawiałem z tego miejsca przed 5 laty, starałem się wyrazić wdzięczość ówczesnemu Komitetowi Głównemu i jego przewodniczącemu profesorowi Stefanowi Straszewiczowi. W stosunku do obecnego Komitetu Głównego zrobić tego nie mogę, jako jego członek, gorąco pragnę natomiast ponowić moje podziękowanie dla członków dawnego Komitetu Głównego, moge bowiem lepiej niż poprzednio ocenić ich pracę poznawszy ją z własnego doświadczenia.

Niech mi będzie wolno powiedzieć kilka słów o problemach, jakie praca ta nastręcza. Problemy związane są napród z wyborem zadąń. Zadania winny być tak dobrane, aby nie były ani zbyt trudne, ani zbyt łatwe dla zawodników, w kazdym bowiem z tych przypadków chybiałyby celu. I tu powstaje pierwszy problem: trudność zadań w odczuciu zawodników nie odpowiada na ogół ocenie członków Komitetu. Drugi problem polega na takim doborze zadań, aby rozwiązań ich nie było w dostępnej zawodnikom literaturze. Jest to coraz trudniejsze w miarę upływu lat i pojawiania się wciąż nowych książek, a wśród nich sprawozdań z byłych olimpiad. Wraz ze zmianami programu otwierają się wprawdzie możliwości wyboru zadań z nowych działów matematyki, ale równiecześnie zamykają się pewne, często bardzo bogate źródła stare, np. konstrukcje geometryczne. Następny problem to sprawa oceny rozwiązań. W zawodach finałowych każde rozwiązanie oceniane jest przez 4 osoby: trzech członków i przewodniczącego komitetu. Oceny bywają często rozbieżne, odnosi się to zwłaszcza do sytuacji, w której zawodnicy, zamiast przedstawić dokładny tok rozumowania, posługują się zwrotem „łatwo dowieść, że ...”. Czasem istotnie łatwo, ale niejednokrotnie w opuszczonym fragmencie rozumowania tkwi cała trudność. W istocie znaczna część błędów w pracach matematycznych pochodzi z nadużycia słowa „oczywiście”.

Uzgodnienie ocen jest sprawą przewodniczącego. Profesor Straszewicz przez 20 lat obarczony był tym ciężarem. Nie poprzestając na tym, przez 20 lat redagował sprawozdania z olimpiad, zawierające wzorcowe rozwiązania zadań. Od pięciu lat czynność ostatnia nie należy już do przewodniczącego komitetu, gdyż kiedy przez krótki czas piastowałem to stanowisko, nie czując się na siłach podołać dodatkowej pracy, przekazałem ją docentowi Browkinowi. Tym bardziej doceniam dzisiaj trud profesora Straszewicza. Żal mi bardzo, że nie ma go dziś z nami na tej uroczystości.

Przemówienie prof. Romana Sikorskiego

Z okazji dwudziestopięciolecia Olimpiady Matematycznej składam w imieniu Polskiego Towarzystwa Matematycznego serdeczne podziękowania tym wszystkim, którzy swoją pracą przyczynili się do rozwoju Olimpiady, do spełnienia przez nią jej podstawowego zadania — wykrywania utalentowanych matematyków wśród młodzieży szkolnej.

W szczególności składam wyrazy podziękowania obecnemu Komitetowi Głównemu Olimpiady Matematycznej. Dziękuję za wkład pracy Przewodniczącemu Komitetu Głównego prof. Aleksandrowi Pełczyńskiemu, który nie szczędzi swego czasu dla Olimpiady kosztem własnej pracy naukowo-badawczej. Dziękuję wiceprzewodniczącemu Komitetu doc. Mieczysławowi Czyżykowskiemu, który od bardzo dawna bierze czynny udział w pracach Komitetu. Dziękuję również kierownikowi Olimpiady doktorowi Maciejowi Bryńskiemu, którego energii i sprawności Olimpiada tak dużo zawdzięcza. Dziękuję pozostałym członkom Komitetu Głównego, przede wszystkim prof. Andrzejowi Schinzlowi, którego udało się nam pozyskać dla Olimpiady i który również poświęca jej wiele czasu niewątpliwie kosztem własnej pracy badawczej. Wyrazy podziękowania składam pani mgr Oldze Turskiej, która jest członkiem Komitetu Głównego niemal od chwili powołania Olimpiady Matematycznej. Dziękuję kol. mgr Andrzejowi Mąkowskiemu, który wiele serca wkłada w działalność Olimpiady. Serdeczne wyrazy podziękowania składam członkom Komitetów Okręgowych, które wykonują wysoki procent pracy w każdorazowym cyklu Olimpiady.

Dwudziestopięciolecie Olimpiady jest okazją do sięgnięcia wstecz, do okresu, gdy Olimpiada powstawała. Olimpiada Matematyczna powstała za czasu prezesury prof. Kazimierza Kuratowskiego w Polskim Towarzystwie Matematycznym, któremu — jak wiadomo — matematyka polska zawdzęcza wiele innych udanych osiągnięć organizacyjnych. Jak już o tym wszystkim wspomniał prof. Schinzel w swoim przemówieniu, pierwszym przewodniczącym Komitetu Głównego Olimpiady Matematycznej był prof. Stefan Straszewicz, który tę funkcję pełnił bez przerwy 20 lat. Później przewodniczącym był prof. Schinzel i obecnie prof. Pełczyński. Kierownikiem Olimpiady był z początku prof. Kazimierz Zarankiewicz, a potem prof. Edward Otto.

Do nazwisk już przeze mnie przytoczonych należałoby dodać jeszcze wiele innych nazwisk osób zasłużonych dla Olimpiady, które dawniej lub obecnie brały lub biorą udział w jej pracach. Lista wszystkich działaczy Olimpiady byłaby zbyt długa, żeby ją przytoczyć, zresztą niełatwo byłoby ją sporządzić. Obejmuje ona wielu członków Polskiego Towarzystwa Matematycznego, wielu profesorów, nieraz o sławnych nazwiskach, wielu samodzielnych i pomocniczych pracowników nauki, jak również wiele osób z grona kolegów nauczycieli szkół średnich. Przypomnę tylko, że nieżyjący już, znakomity matematyk, prof. Wacław Sierpiński brał czynny udział w pracach Warszawskiego Komitetu Okręgowego Olimpiady i zasilał ją swymi zadaniami.

Olimpiada Matematyczna jest jedną z form działalności Polskiego Towarzystwa Matematycznego wśród młodzieży szkolnej. Prawie wszystkie oddziały PTM prowadzą koła międzyszkolne, które są jedną z form zachęcania młodzieży do studiowania matematyki. Niektóre oddziały organizują cykle popularnych odczytów matematycznych dla młodzieży.

Najnowszą formą popularyzacji matematyki wśród młodzieży klas licealnych jest nowo utworzone pismo DELTA. W najbliższej przyszłości DELTA zawierać będzie wkładkę pod nazwą MAŁA DELTA adresowaną do młodzieży końcowych klas szkół podstawowych. W ten sposób nasza akcja popularyzacji matematyki wśród młodzieży obejmie także szkoły podstawowe.

Oddział Warszawski Polskiego Towarzystwa Matematycznego inicjuje obecnie akcję odczytów dla młodzieży połączoną z konkursami na rozwiązywanie zadań. Akcja zakłada wyjazdy prelegentów PTM do szkół licealnych. Jeszcze bardziej dalekosiężne plany ma redakcja miesięcznika DELTA, która chce organizować co miesiąc konkurs na rozwiązywanie zadań, połączony z nagrodami pieniężnymi. Uruchomienie akcji jest uzależnione od otrzymania odpowiednich subwencji. Przy masowym udziale młodzieży w konkursach mogą one okazać się dość kosztowne.

Wszystkie te poczynania nie zastępują ni nie zastąpią nigdy Olimpiady Matematycznej, jako głównego środka wyszukiwania talentów matematycznych wśród młodzieży szkolnej. Olimpiada odniosła na tym polu wielkie sukcesy. Dowodem jest fakt, że wielu olimpijczyków uzyskało już tytuły profesorów matematyki na wyższych uczelniach, wielu z nich stało się matematykami o światowej sławie. Przykładami są obecni tu członkowie Komitetu Głównego, profesorowie Pełczyński i Schinzel. Olimpiada zdała egzamin na piątkę. Trzeba ją kontynuować, zapewnić jej opiekę i środki finansowe.

Kończąc, życzę laureatom obecnej XXV Olimpiady Matematycznej osiągnięcia jak najwyższych pozycji w świecie naukowym. Ich opiekunom, kolegom nauczycielom ze szkół średnich, gratuluję tak doskonałych uczniów.